Theaterpremière Adres Onbekend van Kathrine Kressmann Taylor in Assenimages/dnk_corp_corp_roze.jpg

Trailer: https://youtu.be/3MGGVo41HU0

Op vrijdag 28 april is het zover, dan brengt ROODPALEIS de beroemde brievenroman van Katherine Kressmann Taylor (1903-1996) Adres onbekend (1938) als dubbelmonoloog in een muzikale en multimediale omlijsting.

Kressmann Taylor schetst in nog geen vijftig pagina’s een huiveringwekkend beeld van wat het opkomende nazisme in Duitsland voor mensen persoonlijk betekende.

De Joodse Amerikaan van Duitse afkomst Max Eisenstein en zijn vriend Martin Schulze hebben een kunstgalerij in San Francisco. Wanneer Martin terugkeert naar Duitsland onderhouden de beide vrienden een levendige briefwisseling. Het verhaal neemt een dramatische wending wanneer Martin in de ban komt van Hitler en diens Nazi-ideologie. Ondertussen raakt de zus van Max die in Oostenrijk en Duitsland furore maakt als actrice in de problemen vanwege haar joodse afkomst. Martin weigert gehoor te geven aan de smeekbeden van Max om zijn zus te helpen. Max neemt op subtiele, maar bloedstollende manier wraak!

Indrukwekkende voorstelling

Adres onbekend is vorig in april 2016 in première gegaan bij de officiële opening van de overkapping bij de commandantswoning in voormalig Kamp Westerbork. Het Dagblad van het Noorden waardeerde de voorstelling met vijf sterren. Het boek en stuk hebben niets aan kracht en zeggingskracht verloren.

Met: Hans Croiset, Hans van Veggel en Heleen Hulst. Regie: Betsy Torenbos. Dramaturgie: Jo Willems

Meer informatie en tickets via http://dnk.nl

images/ao_sakekl.jpg
                       

Dit moderne verhaal is niet minder dun volmaakt.
Het is de meest effectieve aanklacht tegen de nazi's die in druk is verschenen

- The New York Times Book Review (1939). 

Een verhaal dat reeds bekend is en diep gewaardeerd wordt door mijn generatiegenoten. Wat De negerhut van oom Tom was voor de Burgeroorlog, is dit boek voor de Tweede Wereldoorlog. - Kurt Vonnegut.

 

THEATER

Première voor het theater in images/dnk_corp_corp_roze.jpgAssen

 images/ao1.jpg

Adres Onbekend speelt in 2017

-28 april in De Nieuwe Kolk (Rabozaal)

Op 26 en 28 april workshops (meer info volgt...) 

images/ao3.jpg

 -1 mei in Lisse (Floralis theater)

images/ao5.jpg

 -4 mei in DeLaMar in Amsterdam / Theater na de Dam

images/ao4.jpg

images/rp_eps1.jpg

Acteurs: Hans Croiset, Hans van Veggel

Violiste: Lisanne Soeterbroek (2016), Heleen Hulst (2017)

 

Concept, multimedia en regie: Betsy Torenbos

 

Dramaturgie: Jo Willems

Videotechniek en Qlab: Martin J.A. Lambeek

Camerawerk voor danseres  in commandantswoning: Goert Giltay

Fotografie Herinneringscentrum Kamp Westerbork: Sake Elzinga

Techniek Herinneringscentrum Kamp Westerbork: Blue Media

Produktie: Henk Kappers (2016), Betsy Torenbos (2017)

 

images/ao2.jpg

EDUCATIE

5 voorstellingen en workshops voor jongeren op locatie in najaar 2017 

 images/07logo_herinneringscentrum_kamp_westerbork.jpg

Locatie = de overkapping bij de commandantswoning op het terrien van Herinneringscentrum Kamp Westerbork

Met dank aan Dirk Mulder en Wendy Doorten,  Provincie Drenthe, Gerrit Kamstra.

images/dagblad5kl.jpg

 

EXTRA

cv

Kathrine Taylor of Kathrine Kressmann Taylor (1903-1996) was een Amerikaans schrijfster. Haar bekendste werk is de novelle Address Unknown (Adres onbekend) uit 1938, waarin de verschrikkingen van het nationaalsocialisme in Duitsland worden verbeeld in de beschrijving van de teloorgang van een vriendschap tussen twee mannen. Ze gaf gedurende negentien jaar les aan het Gettysburg College in Pennsylvania.

Levensloop

De schrijfster werd in Portland (Oregon) geboren als Kathrine Kressmann huwde in 1928 met de reclameman Eliott Taylor in 1928. In 1938 publiceerde ze het verhaal Address Unknown (Adres onbekend). Omdat dit verhaal volgens haar man en volgens de redactie van het tijdschrift Story 'te sterk' vonden 'om onder een vrouwennaam te verschijnen' nam ze de naam Kressmann Taylor als schuilnaam aan. Ze zou dit pseudoniem de rest van haar leven blijven gebruiken.

Adress onbekend handelt over twee van oorsprong Duitse mannen die samen een kunsthandel hebben in het Californië van begin jaren dertig. Max Eisenstein is joods. De ander, Martin Schulse, keert in 1932 met zijn gezin terug naar Duitsland. Zijn Joodse vriend blijft achter in Californië; het verhaal wordt verteld in de vorm van correspondentie tussen de mannen. Martin raakt al snel onder de indruk van het nationaal-socialistische regime en wordt daarom steeds afhoudender voor contact met zijn voormalige Joodse vriend. Als Martin ook nog weigert om de zus van zijn vriend te helpen, die in doodsnood zit, komt aan de vriendschap definitief een einde.

Het verhaal werd een groot succes. Het tijdschrift Reader's Digest herdrukte het, in een oplage van ongeveer drie miljoen exemplaren, en uitgeverij Simon and Schuster bracht het uit als een boek. Vertalingen in onder meer het Nederlands en Duits volgden. In 1944 werd het in Amerika verfilmd.

Na de oorlog raakte Kressmann Taylor enigszins in vergetelheid, hoewel ze bleef schrijven. In 1966 emigreerde ze naar Italië, waar ze zich vestigde in Florence en in 1967 trouwde ze daar met de beeldhouwer John Rood, wiens naam ze aannam; op haar grafsteen heet ze Mrs. John Rood.

In 1995 werd Kressmann Taylor herontdekt, toen uitgever Story Press Adres onbekend opnieuw als boek uitgaf, ter herinnering aan de vijftigjarige bevrijding van de concentratiekampen. Sindsdien werd het boek in twintig talen vertaald; alleen in Frankrijk al werden er zeshonderdduizend exemplaren van verkocht. Het verhaal werd bovendien omgewerkt voor het toneel en in vele landen, waaronder Israël uitgevoerd.

  

Spelers

 

cv Hans Croiset

Hans Croiset begon in 1953 aan een carrière die zich langs veel gezelschappen, veel regies en rollen zou bewegen. Richtte in 1959 de Werkgroep Rotterdams Toneel op, in 1973 het Publiekstheater, in 1988 Het Nationale Toneel en in 1995 Het Toneel Speelt, regisseerde meer dan tien stukken van Vondel, even zovele stukken van Shakespeare, en o.a Faust 1&2, Oidipous en de Perzen, speelde o.a. Gijselhart (in Mystiek Lichaam) en Koning Lear, beide stukken onder regie van Johan Doesburg, Prof Bernardi, Bouwmeester Solness en Filips de Tweede in Don Carlos. Jubileerde in 2003 samen met Annet Nieuwenhuyzen in Het Licht In de Ogen van Ger Thijs, en ensceneerde op vele vier Meiherdenkingen Het Onderzoek van Peter Weiss over de Auschwitz processen. Speelt volgend seizoen de Vader van Florian Zeller, onder regie van Gijs de Lange, samen met Johanna ter Steege, een aangrijpend stuk over een beginnende dementie met fatale afloop.

 

cv Hans van Veggel

Mr. Hans van Veggel (1941) is sinds 1969 advocaat te Amsterdam. Tot 2008 was hij partner bij Stibbe Sinds 2012 is hij zelfstandig gevestigd in Amsterdam. In zijn praktijk, die als algemeen kan worden omschreven, houdt hij zich in belangrijke mate bezig met vastgoedrecht, entertainmentrecht en advisering op het gebied van familiebedrijven. In de periode 2003-2007 was hij deken van de Orde van Advocaten in Amsterdam.

Hans van Veggel was onder meer voorzitter van het Prins Bernhard Cultuur Fonds Amsterdam en bestuurslid van het Bimhuis. Op dit moment is hij onder meer voorzitter van het Kersjes van de Groenekan Fonds, van de Stichting Cultureel Erfgoed Portugees-Israëlitische Gemeente in Amsterdam  en van het Castrofonds in Ouderkerk aan de Amstel.

 

Regie, concept, multimedia

 

cv  Betsy Torenbos
Betsy Torenbos is van oorsprong danseres en ontwikkelde zich tot choreograaf, theater-en filmmaker en regisseur. Ze danste in vele voorstellingen en in eigen choreografieën, zoals De Tijd en De Materie IV (Polen/Warschau, USA/Tanglewood (Boston). Ze werkte samen met het Nationale Toneel (Johan Doesburg) en werkte als filmmaker/choreograaf/danser voor Louis Andriessen. Ze werkte als theatermaker en performer in Japan (Tokyo, Kyoto, Osaka, Shukunegi, Sakushima) en doceerde aan de Arts Science Universiteit van Tokyo en Osaka, AHK A'dam en ArtEZ Arnhem. Na haar terugkeer specialiseerde ze zich als regisseur in oral history-voorstellingen door heel Europa. Daarnaast is ze momenteel bezig met een film over Gisele d'Ailly Watersloot van der Gracht i.s.m. Castrum Peregrini. In haar geboorteprovincie Drenthe maakt ze voorstellingen met en voor de oudste generatie onder de naam ROODPALEIS in De Nieuwe Kolk in Assen. Als huisgezelschap van DNK werkt ze meer en meer in het sociaal maatschappelijke domein.

 

Violiste

 

cv Lisanne Soeterbroek

Lisanne Soeterbroek (1984), geboren te Sittard, studeerde bij Coosje Wijzenbeek en Vera Beths aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag, waar zij haar Masterstudie afsloot met een 10 en een onderscheiding voor 'all-round musician'. Hierna volgde zij een Postgraduate Study in Graz (A) bij Prof. Eszter Haffner.

Lisanne won diverse prijzen, zoals de 3e prijs op het Padova International Music Competition 2012 (Italië) in de categorie "Virtuosity Prize"  en de 2e prijs bij het Oskar Back Nationaal Vioolconcours 2011. Bij het International Solo Violin Competition Cremona 2010 won zij de 2e prijs en de 'Premio Luppi', de prijs voor de beste uitvoering voor het moderne werk 'Due Liriche' van G.P. Luppi. Ook was zij laureaat bij het Nationaal Vioolconcours Oskar Back 2007 en werd haar de Kersjes van de Groenekan Prijs 2007 toegekend. Ze was winnaar van 't Sjenkske 2006, in Limburg de belangrijkste cultuurprijs voor jong muziektalent. Verder won zij prijzen bij o.a. Iordens Viooldagen 1996 en 1998, Prinses Christina Concours 1997, Davina van Wely Vioolconcours 1999, ‘Internationaler Wettbewerb für Violine’ 2001, Carl Flesch Akademie 2004 (Baden-Baden) en  kamermuziek bij Charles Hennen Concours 1998 en 2002, Prinses Christina Concours 2003 en The International Music Contest "Provincia di Caltanissetta" for Chamber Music 2003, Sicilië.

Lisanne was Young Artist in Residence van de Gelderse Muziekzomer 2008. In 2009 trad zij op in de Debuut-serie met The Hague String Variations (strijksextet). Sinds december 2009 is Lisanne primarius van het Vespucci Quartet. Als concertmeester remplaceerde zij o.a. bij het Rotterdam Philharmonisch Orkest, het Gelders Orkest en HET Symfonie Orkest.

Lisanne gaf recitals in binnen- en buitenland, waaronder in Japan, India, Abu Dhabi, Belgrado, Duitsland en Denemarken. Ook soleerde ze met vele orkesten, waaronder het Nederlands Philharmonisch Orkest, het Nederlands Kamerorkest, het Nationaal Jeugdorkest, het Staatsorkest van Frankfurt an der Oder, Consorto Rotterdam, de Baden-Badener Philharmonie, het Züricher Kammerorchester, Ensemble NiederRhein en het Limburgs Symfonie Orkest. Op haar veertiende maakte ze haar debuut in de Grote Zaal van het Concertgebouw met het vioolconcert van Khatchaturian.

Van 2009 tot 2013 was Lisanne aanvoerder 2e violen bij het Nederlands KamerOrkest. Sinds mei 2013 is zij eerste concertmeester van de Filharmonie van Antwerpen.

Lisanne bespeelt een Ferdinand Gagliano uit 1773.

 

Cameraman

Goert Giltay

GOERT GILTAIJ

Born: 3 March 1952, Zandvoort, Netherlands.
Education: Academie voor Beeldende Kunsten, Arnhem [1970
-71; Photography & Graphic Design]; Nederlandse Film Academie [NFA], Amsterdam [1972-76]. Appeared in seg 'Het stenen vlot' [2002/10m] of film magazine tv-series 'Stardust'.

Awards:
GOUDEN KALF nomination NFF [1982] ‘Het onuitgesproken verhaal’ GOUDEN KALF nomination NFF [1986] ‘Vroeger is dood’
GOUDEN KALF AWARD NFF [1993] for his oeuvre, 1978-1993
SILVER FROG AWARD Camerimage [1995] for 'De vliegende Hollander' . GOUDEN KALF AWARD (2012) ‘Het meisje en de dood’.
MIFF DA VINCI’S HORSE AWARD Milaan (2013) ‘The Girl and Death’ Shoots features, documentaries and commercials
See also:
www.goertgiltay.nl 

 

 

Achtergrond informatie

Gie van den Berghe - verschenen in De Financieel-Economische Tijd, 3 augustus 2002 (Bron: serendib.be)

 

Adres onbekend is een novelle in briefvorm. Brieven die twee vrienden en zakenpartners, beiden afkomstig uit Duitsland, uitwisselen nadat een van hen, Martin, eind 1932 naar het Vaderland is teruggekeerd, naar München meer bepaald, het hart van de nazi-beweging. Max bleef in San Francisco en houdt er hun succesrijke kunstgalerie draaiende.

Hij benijdt Martin omdat die in Duitsland weer genieten kan van 'die grote intellectuele vrijheid, de discussies, de muziek, de luchthartige kameraadschap'. Martin bericht over armoe en ontbering in het Duitsland van die dagen, en over het luxe-leventje dat hij als 'rijke Amerikaan' leidt.

Eind januari '33 wil Max weten wie die Adolf Hitler is 'die in Duitsland aan de macht lijkt te komen' - wat hij over hem leest bevalt hem niet. Enkele dagen na de machtsovername door de nazi's antwoordt Martin dat 'Hitler in veel opzichten goed is voor Duitsland'. Helemaal zeker is hij nog niet, maar Hitler, dat 'is net een elektrische schok, sterk zoals alleen een groot redenaar en ijveraar kan zijn'. Mogelijk is de man niet bij zijn verstand en zijn troepen, de bruinhemden, komen uit de goot, 'ze plunderen en zijn op een akelige manier begonnen joden te treiteren'. Maar de mensen zijn weer tot leven gekomen, je ziet dat op straat en in de winkels. Ze hebben weer hoop, hebben 'de oude wanhoop terzijde geworpen als een vergeten jas'.

Martin, die ondertussen ambtenaar is geworden, wil zijn vel redden en staat zoals zovelen te trappelen om lid te worden van de nazi-partij. Hij werkt mee met het nieuwe regime en jubelt 'buitengewoon luidruchtig'. Opportunisme, zeker, maar ook het gevoel dat de Duitsers 'hun bestemming hebben gevonden'; 'de toekomst komt op hen af als een overweldigende golf'. Daarmee moet en wil hij meegaan, 'ook al worden er verkeerde dingen gedaan'. Dat gaat wel voorbij, zolang 'het gestelde doel maar juist is'. Hij twijfelt nog wel maar, verzekert hij Max, is lang niet de enige die zich door de stroom laat meeslepen. Zijn 'rasgenoten', de Duitsers', verkeren in een hysterie van verlossing, aanbidden hun 'Glorieuze Leider'.

Max smeekt zijn vriend hem gerust te stellen: die gruweldaden waarover in de VS wordt bericht, dat kan toch niet waar zijn? Duitsland is toch een beschaafd land? Martin antwoordt dat ook hij aanvankelijk niet te vinden was voor de strenge maatregelen, maar nu heeft ingezien dat ze 'een pijnlijke noodzakelijkheid waren; het joodse ras is een zieke plek voor elke natie die het herbergt'. 'In alle eerlijkheid', voegt hij eraan toe, 'ik heb van je gehouden, niet vanwege je ras, maar ondanks je ras'.

Die jodenproblemen... je moet daar zo niet aan tillen, 'er is iets groters gaande', de wedergeboorte van Duitsland onder 'onze Zachtmoedige Leider'. Waarom heeft Max alleen maar oog voor de problemen van zijn eigen mensen, het joodse volk? Snapt hij dan niet 'dat enkelen moeten lijden opdat miljoenen worden gered'? Het is ook altijd hetzelfde met joden, jammeren en weeklagen, 'nooit dapper genoeg om terug te vechten', geen wonder dat 'het tot pogroms komt'! Ze kunnen, vindt hij, maar beter stoppen met elkaar te schrijven.

Max gelooft zijn ogen niet, da's Martin niet maar iemand die doodsbang is voor de censuur. Martin is toch een liberaal in de goede zin van het woord? Voor vrije meningsuiting, tegen boekverbrandingen, tegen discriminatie? Martin helpt hem uit zijn droom. Hij is geen Amerikaans liberaal maar een Duitse patriot. Meningen, bah, actie! dàt hebben we nodig. Hij is nu een doener, vroeger alleen maar een stem. 'Word eens wakker uit je muffe romantiek!', maant hij zijn vroegere vriend aan, 'ontziet een chirurg het kankergezwel omdat hij het moet wegsnijden?' En, gaat hij verder, 'natuurlijk zijn we wreed. Alle geboorten zijn genadeloos, ook deze wedergeboorte van ons'. Hitler, man van de daad, is 'als een getrokken zwaard'. Stop met schrijven, 'we passen niet meer bij elkaar', straks brengen die brieven van een jood me nog in gevaar!

Op een gegeven moment kan Max niet anders dan nogmaals schrijven. Zijn zus is met een toneelgezelschap naar Berlijn getrokken. Max vreest dat dat ze als joodse om moeilijkheden vragen is. Of Martin een oogje in het zeil wil houden? Een tijdje later doet de zus, achternagezeten door SA'ers, een beroep op Martin (die ooit een intieme relatie met haar had). Hij weigert te helpen, stuurt haar een wisse dood in, zogenaamd om zijn gezin niet in gevaar te brengen. In een brutale brief, beginnend met een schallend 'Heil Hitler!', bericht hij Max over de dood van zijn zus, omgebracht door SA'ers. Hij wenst 'verder geen contact met joden, afgezien van het innen van gelden'. Zij, de Duitsers, zullen 'de wereld spoedig grote dingen laten zien'. Max zal op ingenieuze wijze wraak nemen, maar dat laat ik u zelf ontdekken.

Klassieker

Dit indringend en beklemmend verhaal over de teloorgang van vriendschap en menswaardige ideologie, over de opkomst van vijandschap en mensonterende ideologie, zag in 1938 al het daglicht. Story, het Amerikaanse maandblad waarin het verscheen, was direct uitverkocht. Reader's Digest nam de novelle op en in 1939 verscheen ze in boekvorm, op een voor die tijd grote oplage. Men begon met vertalen, maar toen brak de oorlog uit. In nazi-Duitsland stond Address Unknown op de lijst van verboden boeken. En na de oorlog, toen de gruweldaden voorbij waren, was er geen publiek meer voor deze ooit tijdige waarschuwing.

Kathrine Kressmann (1903-1996), auteur van Adres onbekend, was destijds tekstschrijfster voor een Amerikaans reclamebureau. Haar vader was van Duitse afkomst, zij had literaire ambities. Het idee voor 'Address Unknown' groeide toen enkele intellectuele vrienden naar Duitsland terugkeerden en zich in geen tijd tot het nazisme bekeerden. Kressmann begreep dat niet en begon alles over Hitler te lezen, verdiepte zich in nazi-geschriften en -toespraken. Ze ontdekte vreselijke dingen. Weinig Amerikanen waren zich daarvan bewust, de meesten kon het niets schelen. Ze besloot te schrijven over 'wat de nazi's deden en het Amerikaanse publiek te laten zien wat er met echte, levende mensen gebeurt wanneer ze worden meegesleept door een perverse ideologie'. De novelle verscheen onder het pseudoniem Kressmann Taylor (de naam van haar echtgenoot) omdat haar man en uitgever het 'te krachtig' vonden om onder een vrouwennaam te publiceren.

In 1995 gaf Story Press, ter herdenking van de vijftigste verjaardag van de Bevrijding, het tot Amerikaanse klassieker gepromoveerde boekje opnieuw uit. Datzelfde jaar verscheen een Franse vertaling en die haalde de bestsellerlijst. De novelle is ondertussen in veel talen vertaald; vorig jaar werd er een toneelstuk op gebaseerd. Tinke Davids heeft nu voor een uitstekende Nederlandse versie gezorgd die kort na haar verschijning al aan een tweede druk toe is.

Het is een klassieker. Samengebald en machiavellistisch, met een verrassend hoog werkelijkheids- en waarheidsgehalte. Goed opgebouwd, met zinnen als in steen gebeiteld.

Kathrine Kressmann Taylor - Adres onbekend, Amsterdam, Ambo/Anthos, 2002